Şanlıurfa ve Çevresindeki Aşiretler (Genel Çerçeve)

Şanlıurfa (Urfa) ve çevresinde; Siverek, Viranşehir, Hilvan, Bozova, Suruç, Harran, Akçakale ve Ceylanpınar başta olmak üzere çok sayıda aşiret tarihsel ve sosyolojik olarak varlık göstermektedir.
Bu aşiretler; köken, dil, yerleşim alanı ve tarihsel roller bakımından Kürt, Arap, Türkmen ve Zaza unsurların iç içe geçtiği çok katmanlı bir toplumsal yapı oluşturur.

Aşiretler hakkında verilen bilgiler; yerel araştırmalar, sözlü tarih anlatımları ve tarihî kayıtların birlikte değerlendirilmesine dayanmaktadır. Nüfus ve etki alanlarına dair veriler kesinlik iddiası taşımayan genel kabuller çerçevesindedir.

⸻

Aşiretler ve Kısa Bilgi Notları

İzol Aşireti
Siverek, Hilvan ve Urfa merkez çevresinde yerleşimleri bulunmaktadır. Kürt kökenlidir. Kürtçe konuşulur. Hanefi ve Şafi mezheplerine mensup kolları vardır.

Bucak Aşireti
Siverek ve Hilvan merkezlidir. Zazaca konuşan kolları mevcuttur. Hanefi mezhebi yaygındır. Tarihsel süreçte yerel gelişmelerde rol almıştır.

Şeyhanlı / Şeyhan Aşireti
Viranşehir, Karaköprü ve Urfa merkez çevresinde yaygındır. Kürt ve Arap unsurların birlikte yer aldığı bir yapıya sahiptir. Çok sayıda kola ayrıldığı sözlü kaynaklarda belirtilmektedir.

Mersavi / Mersav Aşireti
Suruç, Bozova ve Urfa’nın batı kırsalında yerleşimleri bulunmaktadır. Osmanlı dönemine ait kayıtlarda adına rastlanmaktadır. Tarım ve ticaretle uğraşan kolları vardır.

Biniicil / Bini Ecîl Aşireti
Arap kökenlidir. Harran Ovası, Akçakale, Ceylanpınar ve Eyyübiye çevresinde yerleşiktir. Arapça ana dildir; bazı kollar Kürtçe de konuşur.

Karageçili / Karakeçili Aşireti
Kürt kökenlidir. Urfa merkezli olmakla birlikte Anadolu’nun farklı bölgelerinde de yerleşimleri bulunmaktadır.

Pijan Aşireti
Siverek ve çevresinde yerleşimleri vardır. Kürt kökenlidir. Kırsal ve yarı kentsel alanlarda yaşamaktadır.

Beskiler Aşireti
Urfa’nın farklı ilçelerine dağılmıştır. Yerel ölçekte bilinen bir aşirettir.

Milli Aşireti
Osmanlı döneminde geniş bir aşiretler birliği şeklinde örgütlenmiştir. Urfa, Diyarbakır ve Mardin hattında tarihsel izleri bulunmaktadır.

⸻

Diğer Aşiretler (Seçme Liste)
• Atmani / Atman → Viranşehir ve Harran çevresi, Arap kökenli
• Acemler → Urfa merkez, Kürtçe ve Arapça konuşan kollar
• Canbeyli / Canbek → Bozova ve merkez çevresi
• Binizzeyt / Bini Zeyt → Harran Ovası, Arap kökenli
• Ebu Muhammed → Urfa merkez ve güney ilçeler
• Kırvar → Siverek çevresi, Zaza kökenli kollar
• Cümeyle → Çeşitli ilçelerde yerleşim
• Şedadi / Şeddadi → Kürt kökenli
• Ketikan / Ketkan → Yerel düzeyde bilinen aşiret
• Didan → Kürt kökenli

⸻

Genel Değerlendirme
• Aşiret yapıları tarihsel olarak sosyal dayanışma, yerleşim düzeni ve kimlik temelinde şekillenmiştir.
• Günümüzde şehirleşme ve modern idari yapılarla birlikte bu yapıların toplumsal rolü dönüşmekte, ancak kültürel ve tarihsel bağlamda varlığını sürdürmektedir.