IRAK BADILLILARI

Miran Kabilesi – Soran Beyliği

Irak’ta yaşayan Badıllılar, Miran Kabilesi adıyla bilinmektedir. Bu kabile, soyunu Kellos isimli bir atadan alır. “Kellos” Kürtçe’de ön dişleri dökülmüş kişilere verilen bir lakaptır. Kellos’un üç oğlu vardır: İsa, İbrahim ve Şeyh İdris.

Yöre halkı lider olarak İsa’yı seçmiştir. İsa kısa sürede kuvvet oluşturmuş ve Avan Kalesi’ni kuşatarak hâkimiyet sağlamıştır. Kırmızı kayalıkların üzerine kurduğu karargâh, ileride kurulacak olan beyliğin temelini oluşturmuştur.

1500’lü yıllarda kurulan Soran Beyliği, adını “kırmızı” anlamına gelen Soran kelimesinden alır. Beylik, Badlan Ovası’nı da içine alan geniş bir coğrafyada hüküm sürmüştür.

⸻

Soran Beyliği ve Mir Muhammed Paşa

Soran Beyliği’nin merkezi bugünkü Erbil – Soran bölgesidir. Beylik 1838 yılına kadar varlığını sürdürmüş, en parlak dönemini 1810 yılında beyliğin başına geçen Mir Muhammed Paşa zamanında yaşamıştır.

Mir Muhammed Paşa:
• 1810’da Şirvan ve Biradost beyliklerini birleştirmiştir.
• Rewanduz’u başkent yapmıştır.
• 50.000 kişilik düzenli ordu kurmuştur.
• 1816’da silah üretim tesisleri kurmuştur.
• Kendi adına para bastırmıştır.

Bu güçlenme Osmanlı Devleti ile gerilime yol açmış, 1838 yılında Osmanlı orduları ile yaşanan çatışmalar sonucunda Soran Beyliği yıkılmıştır.

Mir Muhammed teslim olmuş, İstanbul’a götürülmüş ve ardından sürgün yolunda hayatını kaybetmiştir.

⸻

Mirani (Miran) Kabilesi

Bugün bölgede yaşayan Mirani Kabilesi, halk arasında:
• Begzadeyi Badilya
• Miri Badlan

isimleriyle de bilinmektedir.

Miran Kabilesi’ne bağlı aileler:

Mala Mehmet Feryat
Mala Mustafa Bey
Mala Mele Mahmut
Mala Mustafa Hosta
Mala Fegiy Temur
Mala Gediy
Mala Kadir Bey
Mala Ahmet Osman
Mala Resul Paşa

Bu ailelerden yalnızca Resul Paşa’nın torunlarının bir kısmı Türkiye’de yaşamaktadır.

Irak’ta yaşadıkları yerler:

Erbil – Soran
Badlan Ovası
Şeyhan
Sitkan
Hasanan
Devri
Navro
Dasni
Beğpuşt
Fegya
Hatunan
Heve
Hanyan
Sarçava
Kaladız

Yaklaşık nüfus: 20.000

⸻

Resul Paşa Ailesi

Mir Muhammed Paşa’nın kardeşi Resul Paşa, beyliğin sonraki döneminde yönetimi devralmıştır.

Osmanlı ile yaşanan süreç sonrası Resul Paşa affedilmiş, Osmanlı-Rus Savaşı’ndaki hizmetleri nedeniyle Van ve Erzurum mutasarrıflığı yapmıştır.

Torunları bugün:

Erzurum
Diyarbakır
Cizre
Gaziantep

illerinde yaşamaktadır.

Yaklaşık nüfus: 5.000

Soy isimleri:

Resuloğlu
Onur
Er
Badgi
Seydaoğlu
Kaplan
Koçkaya
Kocakaya

SORAN BEYLİĞİ

(15.–19. Yüzyıllar Arası Kürt Emirliği)

Giriş

Soran Beyliği, 15. yüzyıl sonlarından 1838 yılına kadar Kuzey Irak’ta, özellikle bugünkü Erbil ve Revanduz merkezli olarak hüküm sürmüş önemli bir Kürt emirliğidir. Beylik, adını Erbil’e bağlı Soran bölgesinden almakta olup siyasi ve askeri gücünü özellikle 19. yüzyılın ilk çeyreğinde zirveye taşımıştır.

⸻

1. Kuruluş ve Erken Dönem

Soran Beyliği’nin kökeni yerel Kürt aşiret yapılanmasına dayanmaktadır. Bölgedeki güç boşlukları ve Osmanlı-Safevi rekabeti, yerel beyliklerin ortaya çıkmasını kolaylaştırmıştır.

Beylik, 16. yüzyılda Badlan (Badıllı ile bağlantılı olduğu düşünülen coğrafi alan) Ovası’nı da içine alan geniş bir bölgede etkili olmuştur.

Soran kelimesinin, Kürtçe “kırmızı” anlamındaki sor kökünden türediği ve “kızıl kayalar” bölgesine atıf yaptığı kabul edilmektedir.

⸻

2. Siyasi Yapı

Soran Beyliği;
• Mir (Emir) unvanlı beyler tarafından yönetilmiştir.
• Aşiret konfederasyonu temelli bir yapıya sahiptir.
• Yerel askeri güç ve aşiret sadakati sistemine dayanır.
• Vergi toplama ve yerel adalet mekanizması oluşturmuştur.

Beylik yarı-otonom bir Osmanlı bağlılığı modelinde varlık göstermiştir.

⸻

3. En Parlak Dönem: Mir Muhammed Paşa (Mirê Kor)

Soran Beyliği’nin en güçlü dönemi, 1810 yılında beyliğin başına geçen Mir Muhammed Paşa zamanıdır.

Reformlar ve Askerî Güç
• Şirvan ve Bradost beyliklerini birleştirdi.
• Revanduz’u başkent yaptı.
• 50.000 kişilik bir ordu kurduğu rivayet edilir.
• Havlakan’da silah üretim tesisi kurduğu belirtilir.
• Merkezi bir yönetim modeli oluşturma çabası gösterdi.

Bu dönem, beylik tarihinin askerî ve idari açıdan zirve noktasıdır.

⸻

4. Osmanlı ile Çatışma Süreci (1833–1838)

Mir Muhammed Paşa’nın güçlenmesi, Osmanlı merkezi yönetimini tedirgin etti.

Süreç:
• 1833’te Osmanlı karşıtı politikalar belirginleşti.
• Bölgesel aşiretler arası ittifaklar kuruldu.
• Osmanlı, Bağdat ve Diyarbakır hattından askeri baskı başlattı.
• 1838’de Osmanlı ordusu (Reşit Paşa komutasında) saldırı düzenledi.
• Revanduz düştü.
• Beylik fiilen sona erdi.

Mir Muhammed teslim edildi ve İstanbul’a götürüldü. Daha sonra sürgün sürecinde hayatını kaybettiği kabul edilir.

⸻

5. Soran Beyliği’nin Yıkılışı

Soran’ın yıkılışı, Osmanlı’nın 19. yüzyılda uyguladığı merkezileşme politikalarının bir parçasıdır. Aynı süreçte:
• Botan Emirliği
• Hakkâri Emirliği
• Baban Emirliği

gibi diğer Kürt beylikleri de tasfiye edilmiştir.

Bu gelişmeler, bölgedeki aşiret merkezli yönetimlerin sonunu getirmiştir.

⸻

6. Mirani (Miran) Kabilesi ile Bağlantı

Bölgede yaşayan Mirani (Miran) kabilesi, yerel tarih anlatılarında Soran emirliği ile ilişkilendirilmiştir. Badlan Ovası ve çevresindeki yerleşimlerin tarihsel olarak Soran yönetimi altında bulunması, bazı aşiretlerin bu beylikle organik bağ kurmasına neden olmuştur.

Ancak akademik tarih literatüründe aşiret–beylik bağları karmaşık ve çok katmanlıdır.

⸻

7. Tarihsel Önemi

Soran Beyliği:
• Osmanlı merkezi otoritesine karşı yerel güç odağı olmuştur.
• 19. yüzyıl Kürt siyasi hareketlerinin erken örneği sayılır.
• Modern Kürt siyasi hafızasında önemli bir yere sahiptir.
• Revanduz, Erbil ve Soran bölgesinin tarihsel kimliğini şekillendirmiştir.

⸻

Sonuç

Soran Beyliği, 15. yüzyıldan 1838’e kadar varlığını sürdüren, özellikle Mir Muhammed Paşa döneminde askeri ve siyasi açıdan zirveye ulaşan bir Kürt emirliğidir. Osmanlı’nın merkezileşme politikaları sonucu yıkılmış, ancak bölgesel hafızada ve tarihsel kimlikte önemli bir iz bırakmıştır.