GÜMÜŞHANE BADILLILARI

(Kelkit – Şiran Badıllıları Tarihçesi)

Badıllı Aşireti, Türkiye’nin birçok bölgesinde olduğu gibi Gümüşhane’nin Kelkit ve Şiran havzasında da köklü ve tarihî bir varlığa sahiptir. Badıllıların Anadolu’daki yerleşik hayat süreci 1691 yılı Urfa/Harran iskânına kadar uzanmaktadır. Bu tarihte yerleşik hayata geçen Badıllıların bir kolu zamanla kuzeye yönelmiş; Ağrı/Eleşkirt Mergâ Badıllılarından Erzincan Refahiye’ye, oradan da Gümüşhane’nin Kelkit ilçesine bağlı Mengüt (Gürleyik) ve Uzunkol köylerine yerleşmiştir.

Badıllı Aşireti’nin hicrî 1170 yılında Mekke’den hareket ettiği; Rakka (Collep Yaylası), Urfa–Suruç hattı ve Erzincan üzerinden kuzeye yöneldiği bilinmektedir. Hicrî 1184 (Miladî 1763) tarihi, Badıllıların Çimen Yaylası’na yerleşme tarihi olarak kabul edilmektedir.

Osmanlı Padişahı tarafından verilen fermanda özetle şu ifadeler yer almaktadır:

“Arabistan’dan hicret edip Türkiye içerisine geçen ve devlete müracaat eden Badıllı Aşireti’ne Çimen Yaylağı vakfedilmiştir. Konar-göçer olup istedikleri yere ev ve köy yapabilirler. Hiçbir mani olmaksızın adlarına verilmiştir.”

Arapça yazılı olduğu belirtilen bu fermanın Murat Harun Reşit Han tarafından verildiği ifade edilmektedir.

⸻

Çimen Yaylası ve Hukukî Süreç

Badıllılar ile Hamidiye Karyesi arasında Çimen Yaylağı üzerine uzun süreli bir dava görülmüş; 20 Zilkade 1310 tarihinde verilen temyiz kararıyla Çimen Yaylağı’nın Gürleyik (Mengüt) ve Uzunkol köyleri tüzel kişiliğinde Kelkit, Şiran, Mindeval, Alucra, Erzincan Refahiye ve Sivas Gölova çevresinde yaşayan Badıllı Aşireti mensuplarına ait olduğu hükme bağlanmış ve yaylanın sınırları belirlenmiştir.

Çimen Yaylası, Badıllı kimliğinin tarihî ve kültürel merkezidir.

⸻

Mengüt (Gürleyik) Köyü

Kelkit’e 33 km mesafede bulunan köy yaklaşık 70 haneden oluşmaktadır. Çimen Dağı’nın eteğinde yer almaktadır. Geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır; özellikle tulum peyniri önemli bir gelir kaynağıdır.

Köy üç mahalleden oluşmaktadır: Yukarı, Orta ve Aşağı mahalle. Yerleşim kabile esasına göre şekillenmiştir.

Bölgede yaşayan Badıllı Aşireti mensupları Hüseyin Bey’in ailesi ve ona tabi sülaleler olarak bilinmektedir.

Bu sülaleler arasında:

Ali Beyler, Hasan Beyler, Delikanlılar, Bekir Ağa, Çiçikler, Hafolar, Molla Ömer, Kürt Mehmet, Hoşlatlar, Karakanlar, Bozolatlar, Kayalar, Güseller, Eretler, Çakır Hacılar, Kirolar, Hasolat, Mustikler, Omantlar, Garalar, Hallogiller, Mıstıklar, Keleşler, Hoşlar, Fadigiller, Garoslar, Zirtler ve Eyvegil gibi aile adları yer almaktadır.

⸻

Uzunkol Köyü

Yaklaşık 65 haneli olan köyün tarihi 250 yılı aşkın olarak tahmin edilmektedir. Çimen Dağı Yaylası köyün mesire alanıdır. Tarihi kilise ve kale kalıntıları bulunmaktadır. Ağırlıklı soy isimleri Şahin, Taşan, Kalkan, Keleş, Meral ve Macit’tir.

⸻

Halkevi Köyü

Uzunkol Badıllılarından Molla Şerif’in bu köye ilk yerleşen kişi olduğu bilinmektedir. Köyde yaşayanların büyük kısmı Arslandır soyadını taşımaktadır.

⸻

Şiran Bölgesi Yerleşimleri

Şiran’da Badıllıların yaşadığı köyler arasında:

İncedere, Babacan, Babuş, Cender, Çakırkaya, Kozağaç, Hayduruk, İslamtersün (Ericek), Aksıpert (Ardıçlı), Üçören, Çat, Damacana ve Konak yer almaktadır.

Bu köylerin bir kısmı “Badıllı Evleri” olarak anılmaktadır.

⸻

Seferberlik ve Rus İşgali Yılları

Birinci Dünya Savaşı ve Rus işgali yılları Badıllılar için büyük bir imtihan olmuştur. Göçler yaşanmış; halk Hindigöl, Gölova, Suşehri ve Kırıkkale Çiçekdağı’na kadar gitmiş; Rusların çekilmesiyle bir kısmı tekrar köylerine dönmüştür.

Aksıpert (Ardıçlı) Köyü’nde yaşayan Mehmet Kazım Yıldırım’ın Rus komutanla kurduğu diplomatik ilişki sayesinde köy zarar görmemiştir. Rusça ve Farsça bilen Mehmet Kazım Efendi’nin cesareti ve feraseti bölge hafızasında önemli bir yer tutmaktadır.

Güzeltepe (Ağ Güney) ve Çimen Dağı çevresi, halk arasında hem direnişin hem de manevî hatıraların mekânı olarak anlatılmaktadır.

⸻

Günümüzde

Bugün Kelkit ve Şiran’daki Badıllı ailelerinin önemli bir kısmı Ankara ve İstanbul başta olmak üzere İstanbul, Kocaeli, İzmir gibi büyük şehirlere göç etmiştir. Ancak Çimen Yaylası ve Mengüt Köyü, Badıllı kimliğinin tarihî merkezi olarak kabul edilmektedir.

---

Yorumlar - Yorum Yaz

---