ERZURUM BADILLILARI

Horasan – Karayazı – Malazgirt Hattında Tarihî Bir Yolculuk

Doğu Anadolu’nun sert coğrafyasında, yüksek platoların, derin vadilerin ve kadim yolların kesiştiği Erzurum havzasında, Badıllı Aşireti’nin izleri üç asrı aşkın bir zamandır yaşamaktadır. Erzurum Badıllıları’nın tarihî serüveni 1691 yılına uzanır. Bu tarihte Urfa/Harran havzasından Ağrı/Eleşkirt (Merga Badıla) bölgesine doğru gerçekleşen göç, aşiretin kuzeye yönelen tarihî hareketinin başlangıcı olmuştur. Merga Badıla’da tutunan kolların bir kısmı buradan Erzurum/Horasan köylerine yerleşmiş, diğer kollar ise Ağrı/Eleşkirt/Tahir hattında varlık göstermiştir.

1720’li yıllara gelindiğinde Molla Osman ailesi ile Memanî koluna mensup Molla Çilçelek ailesinin bölgeye yerleşmesi, bu hattın kalıcı bir aşiret coğrafyasına dönüşmesini sağlamıştır.

⸻

Yerleşim Coğrafyası ve Nüfus

Erzurum’da Badıllı varlığı özellikle Horasan, Karayazı ve Karaçoban hattında yoğunlaşmıştır. Horasan’da Hacı Halil, Çermik, Bulgurlu ve Karapınar; Karayazı’da Aşağı Çıkılgan; ayrıca Kars/Sarıkamış bölgesinde Camiyazı ve İnkaya köyleri Badıllı yerleşiminin önemli merkezleridir.

Zamanla ekonomik şartlar ve sosyal dönüşümler nedeniyle nüfusun önemli bir bölümü İstanbul, İzmir ve Ankara gibi büyük şehirlere göç etmiştir. Erzurum merkezli Badıllı nüfusunun yaklaşık 43.000 civarında olduğu ifade edilmektedir.

Horasan’daki Badıllı ailelerin kullandığı soyisimler arasında Aydın, Narin, Sönmez, Yerdelen, Turan, Kaya, Erdem, Özen, Koçak, Altınay, Genç, Torun, Yıldız ve Polat bulunmaktadır.

⸻

Sözlü Tarihte Köken Anlatımı

Röportaj aktarımlarına göre aile Patnos → Malazgirt → Karayazı hattından ilerlemiştir. Bölge halkı “Mala Şeyh Bal” ve “Mala Çilçelek” adlarıyla anılmış, kendilerini Memanî olarak tanımlamıştır.

Şeyh Bal ile ilgili anlatılarda, Yavuz Sultan Selim döneminde İdris-i Bitlisî ile birlikte hareket ettiği belirtilir. Rivayete göre 6–7 bin süvari ile Osmanlı safında yer almış, Çaldıran Savaşı sonrasında Malazgirt ve çevresinin kendilerine verildiği ifade edilmiştir. Bu bilgiler sözlü tarih aktarımı niteliğindedir.

Bölgede geçmiş dönemlerde Haseni Aşireti ve Şeyh Said ailesi ile çeşitli gerilimlerin yaşandığı, mezhep ve arazi merkezli anlaşmazlıkların bulunduğu belirtilmektedir. Ayrıca Şeyh Abdurrahman Taği’nin etkisi vurgulanmaktadır.

Siyasi düzlemde Hacı Niyazi Yüksel’in bölge organizasyonunda öne çıkan bir isim olduğu ifade edilmektedir. Süleyman Demirel ve Alparslan Türkeş ile temas anlatılmakta; aile kendisini “demokrat, Müslüman ve Kürt” kimliğiyle tanımlamaktadır.

⸻

Nesep Zinciri

Röportaja göre nesep silsilesi şu şekilde aktarılmaktadır:

Abuzer
↓
Ömer
↓
Hacı Abdullah
↓
Hacı Niyazi Yüksel
↓
Medeni Yüksel ve kardeşleri

Alt kuşak isimleri detaylı biçimde aktarılmıştır. “Memanî mi Badıllı mı?” sorusuna verilen cevap “Kendimizi Memanî olarak tanıyoruz.” şeklindedir. Horasan kökeninin bilinmediği belirtilmekte, anlatımın büyük ölçüde sözlü tarih temelli olduğu görülmektedir.

ERZURUM’DA BADILLILARIN YAŞADIĞI KÖYLER

Erzurum’da yaşayan Badıllılar daha çok Horasan, Karayazı, Karaçoban ve Pasinler ilçelerine bağlı köylerde yaşamaktadır.

Ağıl Köyü (Horasan)

Erzurum il merkezine 143 km, Horasan ilçe merkezine 33 km uzaklıktadır. Köyün eski adı Agyeran’dır. 2016 yılı nüfus istatistiklerine göre köyde 226 kadın, 242 erkek olmak üzere toplam 468 kişi yaşamaktadır. Köyde 75 hane bulunmaktadır ve 6360 sayılı kanunla mahalleye dönüştürülmüştür. Köyde Badıllı ve Kırdili aşiretlerinden aileler yaşamaktadır. Bir sağlık evi, bir cami ve bir ilkokul bulunmaktadır. Ekonomi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır.

Bulgurlu Köyü (Horasan)

Erzurum il merkezine 115 km, Horasan ilçe merkezine 19 km uzaklıktadır. Köyün eski adı Hedik’tir. 2016 verilerine göre 716 kişi yaşamaktadır. 150 hane bulunmaktadır. Aras ve Demir soyisimli aileler Badıllı Aşireti’ne mensuptur. Demir ailesinin bir kısmı Ağrı’dan gelmiştir. İki cami, bir sağlık ocağı, ilkokul ve ortaokul vardır. Ekonomi ağırlıklı olarak hayvancılığa dayanmaktadır.

Bırpınar Köyü (Karaçoban)

Erzurum il merkezine 177 km, ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır. 360 hane bulunmaktadır. 2016 verilerine göre 1838 kişi yaşamaktadır. Köy çok sayıda pınar bulunduğu için bu adı almıştır. Levet, Algeni, Eteoğlu, Karaoğaç ve Tosan soyisimli aileler Badıllı Aşireti’ne mensuptur. Bir cami, ilkokul ve ortaokul bulunmaktadır. Ekonomi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır.

Çıkılgan Köyü (Karayazı)

Karayazı ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır. Geniş bir vadi içerisinde kurulmuştur. Köy halkı dedelerinin Urfa Bozova’dan geldiğini belirtmektedir. 93 Harbi’ne katıldıkları ifade edilmektedir. Kaya, Özen ve Atsız soyisimli aileler Badıllı Aşireti’ne mensuptur. Bir ilkokul ve bir cami bulunmaktadır. Ekonomi hayvancılık ve arıcılığa dayanmaktadır.

Hacı Halil Köyü (Horasan)

Erzurum il merkezine 118 km, Horasan ilçe merkezine 32 km uzaklıktadır. 2016 verilerine göre 709 kişi yaşamaktadır. Özalan, Aydın, Tarhan, Kırmaç, Yerdelen ve Altunay soyisimli aileler Badıllı Aşireti’ne mensuptur. Taziye evi, kültür merkezi, ilkokul, cami ve ortaokul bulunmaktadır. Ekonomi hayvancılık ağırlıklıdır.

Yayla Köyü (Pasinler)

Erzurum il merkezine 57 km, Pasinler ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır. 2016 verilerine göre 84 kişi yaşamaktadır. Azbay soyisimli aileler Badıllı Aşireti’ne mensuptur. Taşımalı eğitim uygulanmaktadır. Ekonomi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır.