Badıllı Ağa Bey (Ağrı)

Hamidiye Alayı Kumandanı · Badıllı Aşireti Reisi · Osmanlı Devleti Hizmetinde Bir Lider

Hayatı, Liderliği ve Tarihî Rolü

Badıllı Ağa Bey, Osmanlı Devleti’nin son döneminde Doğu Anadolu’da etkili olmuş, Badıllı Aşireti’nin önde gelen reislerinden ve Hamidiye Alayları kumandanlarından biridir. 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyılın başlarında yaşamış; özellikle Ağrı (Bayezid) ve çevresinde hem aşiret lideri hem de Osmanlı Devleti adına görev yapan askerî bir şahsiyet olarak öne çıkmıştır.

Osmanlı arşiv belgelerinde babasının adı Abdurrahman Ağa olarak geçmektedir. Ağa Bey, babasından devraldığı liderlik mirasıyla Badıllı Aşireti’nin başına geçmiş; aşiretini hem geleneksel usullerle yönetmiş hem de Osmanlı Devleti’nin doğu siyasetinde aktif bir aktör hâline getirmiştir.

⸻

Badıllı Aşireti İçindeki Yeri

Badıllı Ağa Bey, Badıllı Aşireti içinde reis (ağa) sıfatıyla en üst otoriteyi temsil etmiştir. Aşiretin askerî gücünü teşkilatlandırmış, göç yollarını ve yerleşim alanlarını düzenlemiş, çevre aşiretlerle ilişkileri yönetmiştir. Onun liderliği döneminde Badıllı Aşireti, Osmanlı Devleti nezdinde resmen tanınan ve muhatap alınan aşiretler arasında yer almıştır.

Ağa Bey’in yalnızca askerî değil, sosyal yönü de güçlü bir lider olduğu görülmektedir. Osmanlı arşivlerinde, köyünde bir ibtidai (ilkokul) mektebi yaptırdığı ve bu okula öğretmen atanması için devlete müracaat ettiği kayıtlıdır. Öğretmen maaşının bir kısmını kendi imkânlarıyla karşılamayı taahhüt etmesi, onun eğitime ve toplumsal gelişime verdiği önemi göstermektedir.

⸻

Hamidiye Alayları ve Kumandanlığı

Sultan II. Abdülhamid döneminde kurulan Hamidiye Hafif Süvari Alayları, Doğu Anadolu’daki aşiretlerden teşkil edilen yarı düzenli askerî birliklerdi. Bu yapı içerisinde Badıllı Ağa Bey, aşiretinden bir süvari birliği oluşturarak Hamidiye teşkilatına katılmıştır.

12 Ağustos 1896 tarihli Osmanlı belgesine göre Badıllı Ağa Bey, kendi aşiretinden kurduğu birliği Hamidiye sistemine dâhil etmek üzere resmî başvuruda bulunmuş; bu talep Yıldız Sarayı tarafından kabul edilmiştir. Başlangıçta Hamidiye 57. Alayı bünyesinde görev yapan bu birlik, daha sonra bağımsız bir alaya dönüştürülmüştür.

2 Mart 1901 tarihli Osmanlı iradesiyle Badıllı Ağa Bey, Hamidiye Hafif Süvari Alayı Kumandanlığına (kaymakam rütbesiyle) terfi ettirilmiş; böylece 62. Hamidiye Alayı’nın kumandanı olmuştur. Bu alayın binbaşı rütbesindeki ikinci komutanlığına ise Arif Ağa getirilmiştir. Ağa Bey ve Arif Ağa, uzun yıllar birlikte görev yapmış, Badıllı aşiret kuvvetlerini sevk ve idare etmiştir.

⸻

Askerî Faaliyetleri ve Bölgesel Etkisi

Badıllı Ağa Bey’in kumandanlığı döneminde Hamidiye Alayları;
• Rus sınır hattının korunması,
• Bölgesel asayişin sağlanması,
• Silahlı gruplara ve isyan girişimlerine karşı müdahale

gibi görevler üstlenmiştir.
62. Hamidiye Alayı, özellikle Ağrı, Eleşkirt, Erzurum ve Pasinler hattında aktif olarak kullanılmıştır. Bu süreçte yaşanan bazı aşiretler arası çatışmalar sebebiyle Badıllı Ağa Bey ve yakın subayları hakkında soruşturma açılmış; konu Osmanlı Divan-ı Harbi’ne taşınmıştır. Yapılan yargılama sonucunda Badıllı Ağa Bey ve beraberindeki komutanlar suçsuz bulunarak beraat etmiş, devlet nezdindeki görev ve itibarlarını korumuşlardır.

⸻

Devletle İlişkisi ve Taltifler

Badıllı Ağa Bey, Osmanlı Devleti’ne olan sadakati ve Hamidiye Alayları’ndaki hizmetleri sebebiyle devlet tarafından taltif edilmiştir. 13 Nisan 1901 tarihli irade ile kendisine:
• Mecidi Nişanı,
• Gümüş Liyakat Madalyası

verilmiştir. Bu nişanlar, onun Osmanlı Devleti nezdindeki askerî ve idarî değerinin resmî bir göstergesi olmuştur.

⸻

Son Dönemi ve Tarihî Değerlendirme

II. Meşrutiyet sonrasında Hamidiye Alayları sistemi tasfiye edilirken Badıllı Ağa Bey’in adı herhangi bir isyan veya karşı duruşla anılmamıştır. Aksine, devletle ilişkilerini dengeli biçimde sürdürmüş; aşiretinin huzurunu ve bölgenin istikrarını korumaya çalışmıştır.

Badıllı Ağa Bey, yalnızca bir aşiret reisi değil;
• Osmanlı Devleti ile aşiretler arasında köprü vazifesi gören,
• askerî, sosyal ve idarî yönleri bulunan,
• Badıllı Aşireti’nin tarihî hafızasında derin iz bırakmış

önemli bir tarihî şahsiyettir.

⸻

Kaynakça
1. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA)
• Y.PRK.BŞK, 47/28
• İrade-i Askeriye (İ.AS), 35/48
• İrade-i Taltifat (İ.TAL), 249/14
• BEO, 2784/208751
• BEO, 2747/205980
2. Mehmet Nuri Şanda, Geçmişten Günümüze Beydili / Badıllı Aşireti, İstanbul.
3. Janet Klein, The Margins of Empire: Kurdish Militias in the Ottoman Tribal Zone, Stanford University Press.
4. Martin van Bruinessen, Ağa, Şeyh ve Devlet, İstanbul.
5. Badıllı Aşireti sözlü tarih anlatıları ve yerel aile kayıtları.