AĞRI BADILLILARI

Ağrı’da yaşayan Badıllılar, Doğu Anadolu’daki en köklü ve geniş yerleşim ağlarından birine sahiptir. Özellikle Patnos, Eleşkirt ve Tutak ilçeleri ile Ağrı merkeze bağlı birçok köyde Badıllı aileler yaşamaktadır. Bölgedeki Badıllılar bazı yerlerde “Memenî” veya “Mımanlı” isimleriyle de bilinmektedir. Bu isimlendirme farklılıklarına rağmen aşiret kimliği ve akrabalık bağları güçlü şekilde korunmuştur.

Tarihî süreç içerisinde Urfa hattından Doğu Anadolu’ya doğru gerçekleşen göçlerle Ağrı havzasına yerleşen Badıllılar; Patnos, Eleşkirt ve çevresinde güçlü bir sosyal ve ekonomik yapı oluşturmuştur. Sözlü tarih anlatımlarına göre bu göç hattı Urfa’dan başlayarak Doğubeyazıt ve Eleşkirt üzerinden Ağrı ovasına uzanmıştır. Ağrı’daki Badıllı yerleşimleri zamanla Patnos ve çevresindeki köylere yayılmıştır.

Ağrı’nın Patnos ilçesine bağlı Aktepe, Akyemiş, Andaçlı, Değirmendüzü, Düzceli, Gökçeali, Kuruyaka, Ovacık, Üç Oymak ve Ürküt köyleri ile Ağrı merkeze bağlı Badıllı köyü başta olmak üzere birçok yerleşimde Badıllı aileler yaşamaktadır. Ayrıca Eleşkirt’e bağlı Düzyayla ve Tutak’a bağlı Aşağıköşk köylerinde de Badıllı nüfus bulunmaktadır.

Bu köylerin nüfusları yerleşim büyüklüğüne göre değişmektedir. Değirmendüzü yaklaşık 2600’ü aşkın nüfusuyla en kalabalık yerleşimlerden biridir. Andaçlı 800’ün üzerinde, Ürküt 700’ün üzerinde, Ovacık 600’ün üzerinde, Aşağıköşk ise 1000’i aşan nüfusa sahiptir. Diğer köyler daha küçük ölçekli yerleşimlerdir. Bölgedeki toplam Badıllı nüfusu on binlerle ifade edilmektedir.

Ekonomik yapı büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Karasal iklim nedeniyle kuru tarım yaygındır. Buğday, arpa ve şeker pancarı başlıca ürünlerdir. Hayvancılıkta bazı köylerde küçükbaş, bazı köylerde ise büyükbaş yetiştiriciliği ağırlıktadır. İşsizlik nedeniyle genç nüfusun bir kısmı İstanbul, Ankara ve batı illerine göç etmektedir. Köylerde ise ilkokul, cami ve taziye evi gibi temel yapılar bulunmaktadır; ortaokul ve lise eğitimi çoğunlukla taşımalı sistemle sağlanmaktadır.

Kültürel olarak Badıllılar güçlü bir aşiret bilincine sahiptir. Akrabalık bağları, dayanışma kültürü ve toplumsal hiyerarşi yapısı bölgede uzun yıllar belirleyici olmuştur. Son yıllarda şehirleşme ve iletişim imkânlarının artmasıyla birlikte bu yapı daha esnek bir hâl almış olsa da kimlik bilinci varlığını sürdürmektedir. Osmanlı-Rus savaşları ve Sarıkamış Harekâtı döneminde bölgedeki Badıllı ailelerin orduya destek verdiğine dair yazılı kayıtlar bulunmaktadır. Bu durum, aşiretin tarihî sorumluluk bilincini göstermektedir.

⸻

Tahir (Dehar) Beldesi – Ağrı Badıllılarının Merkez Yerleşimi

Eleşkirt ilçesine bağlı olan Tahir (Dehar) Beldesi, Ağrı Badıllıları için özel bir tarihî öneme sahiptir. Şark Badıllılarının ve Doğu Anadolu’daki birçok Badıllı kolunun kök merkezi olarak kabul edilmektedir.

Sözlü tarih anlatımlarına göre Urfa hattından kuzeye doğru gerçekleşen göç sırasında Badıllılar önce Doğubeyazıt ve Eleşkirt havzasına ulaşmış, bir süre “Merg-ı Badılya” olarak bilinen bölgede konaklamış, ardından bugünkü Tahir yerleşimini kurmuşlardır. Bu yerleşim yalnızca bir köy değil, aşiretin merkezî dağılım noktasıdır.

Anlatımlara göre üç kardeş burada yollarını ayırmıştır: Molla Tahir Tahir kolunu başlatmış, Molla Yusuf Kars hattına gitmiş, Molla Osman ise Erzincan Refahiye bölgesine yerleşmiştir. Bu nedenle Patnos, Kars, Refahiye ve Urfa hattındaki Badıllılar arasında akrabalık bağının merkez düğüm noktası Tahir kabul edilmektedir.

Tahirli kolun şeceresi Molla Tahir’den başlayarak Molla Ali, Molla Abbas, Halil (Hallo), Mehmed, Musa, Çerkez, Sait ve Kerem silsilesiyle devam etmektedir. Bu silsile Doğu Anadolu’daki Badıllı yerleşimlerinin ortak kök bağını göstermektedir.

Doğu Anadolu’da Tahirli Badıllılar için “Beyler” tabiri kullanılmakta, Kürtçede “Mala Beg” ifadesiyle anılmaktadır. Bu durum, Tahir kolunun bölgede tarihsel olarak sosyal liderlik rolü üstlendiğini göstermektedir.

Bugün Tahir (Dehar), yalnızca coğrafi bir yerleşim değil; Ağrı Badıllılarının tarihî hafızasında kök, merkez ve ata yurdu olarak kabul edilen önemli bir yerleşimdir.

⸻

Ağrı Badıllıları; Patnos, Eleşkirt, Tutak ve merkez köyleriyle birlikte Doğu Anadolu’da güçlü bir demografik, tarihî ve kültürel varlık göstermektedir. Urfa’dan başlayan göç hattı, Eleşkirt Tahir’de merkezleşmiş; oradan Kars, Refahiye ve Patnos’a yayılmıştır. Bu bütünlük, Ağrı Badıllılarını yalnızca yerel bir topluluk değil, geniş bir tarihî akrabalık ağının temsilcisi hâline getirmektedir.

KÖYLER VE BİLGİ NOTLARI

⸻

1️⃣ Aktepe Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 112 km, Patnos’a 30 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 786 kişi (364 kadın – 422 erkek)
• Ekonomi: Tarım ve hayvancılık
• Köyde cami, yatılı bölge okulu, ilkokul ve sağlık ocağı bulunmaktadır.
• Tarım arazilerinin sınırlı olması nedeniyle göç yaşanmaktadır.

⸻

2️⃣ Akyemiş Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 90 km, Patnos’a 10 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 86 kişi
• Ekonomi: Buğday ve arpa üretimi, küçük ölçekli hayvancılık
• Köyde ilkokul bulunmaktadır.

⸻

3️⃣ Andaçlı Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 96 km, Patnos’a 16 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 880 kişi
• Ekonomi: Tarım ve hayvancılık
• Köyde ilkokul ve ortaokul vardır.
• İşsizlik nedeniyle İstanbul ve Ankara’ya göç yaşanmaktadır.

⸻

4️⃣ Badıllı Köyü (Ağrı Merkez)
• Ağrı merkeze 18 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 400 kişi
• Köyün kuruluş tarihi tam bilinmemektedir.
• Köyde cami, Kur’an kursu, taziye evi ve ilkokul bulunmaktadır.
• Ortaokul ve lise eğitimi taşımalı sistemle yapılmaktadır.

⸻

5️⃣ Değirmendüzü Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 91 km, Patnos’a 11 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 2668 kişi
• Ekonomi: Tarım ve hayvancılık
• Köyde ilkokul ve sağlık ocağı vardır (ancak sağlık personeli eksikliği yaşanmıştır).
• Ağrı Badıllıları içinde en yüksek nüfuslu yerleşimlerden biridir.

⸻

6️⃣ Düzceli Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 93 km, Patnos’a 13 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 181 kişi
• Ekonomi: Tarım ve hayvancılık
• Küçük ölçekli yerleşimdir.

⸻

7️⃣ Gökçeali (Gökçeli) Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 104 km, Patnos’a 24 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 449 kişi
• Ekonomi: Tarım ve hayvancılık
• Köyde ilkokul vardır, üst eğitim taşımalı yapılmaktadır.
• Sözlü anlatımlarda Horasan kökeni vurgusu yapılmaktadır.

⸻

8️⃣ Düzyayla Köyü (Eleşkirt)
• Ağrı merkeze 13 km, Eleşkirt’e 21 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 230 kişi
• Ekonomi: Tarım ve hayvancılık
• İlkokul vardır, üst kademe eğitim taşımalı yapılmaktadır.
• Köyün kuruluş tarihi net değildir.

⸻

9️⃣ Aşağıköşk Köyü (Tutak)
• Ağrı merkeze 54 km, Tutak’a 14 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 1173 kişi
• Köyde PTT şubesi ve ilkokul bulunmaktadır.
• Ekonomi: Tarım ve hayvancılık
• Bölgenin kalabalık Badıllı yerleşimlerinden biridir.

⸻

🔟 Kuruyaka Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 98 km, Patnos’a 26 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 391 kişi (mezralarla birlikte yaklaşık 430 kişi)
• I. Dünya Savaşı döneminde geçici göç yaşanmıştır.
• Ekonomi: Tarım ve özellikle küçükbaş hayvancılık
• Köyde ilkokul vardır.

⸻

1️⃣1️⃣ Ovacık Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 88 km, Patnos’a 8 km uzaklıktadır.
• Süphan Dağı’na 10 km mesafededir.
• 2016 nüfusu: 632 kişi
• Ekonomi: Şeker pancarı tarımı ve hayvancılık
• Köyde ilkokul, cami ve taziye evi vardır.
• Yerel yemek: Keledoş (dağ pancarından yapılır).

⸻

1️⃣2️⃣ Üç Oymak Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 91 km, Patnos’a 11 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 89 kişi
• Ekonomi: Tarım ve hayvancılık
• Küçük nüfuslu yerleşimdir.

⸻

1️⃣3️⃣ Ürküt Köyü (Patnos)
• Ağrı merkeze 100 km, Patnos’a 20 km uzaklıktadır.
• 2016 nüfusu: 778 kişi
• Köyde ilkokul, ortaokul ve sağlık ocağı vardır.
• Ekonomi: Tarım ve özellikle büyükbaş hayvancılık.

---

Yorumlar - Yorum Yaz

---